ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਕਾਰਨੀ: ਨਵੇਂ ਗਲੋਬਲ ਆਰਡਰ ਦੇ ਰਚੇਤਾ
ਲਵਲੀਨ ਗਿੱਲ
ਆਰਥਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਮੁੜ ਵਾਪਸੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਆਧਾਰਿਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਟੈਰਿਫ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇਸ਼, ਸਗੋਂ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ‘ਤੇ ਰਹੇ। ਭਾਰਤ—ਜੋ ਕਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੰਡੋ-ਪੈਸਿਫਿਕ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸਾਥੀ ਸੀ—ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਪੜੋਸੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ‘ਤੇ ਖਰਾ ਉਤਰਿਆ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਟੈਰਿਫ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ। ਸੰਦੇਸ਼ ਸਾਫ਼ ਸੀ: ਸਵਾਰਥੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਚਲ ਰਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਾਥੀ ਵੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਸਕਦੇ।
ਇਸ ਤੋੜ-ਫੋੜ ਦੇ ਦੌਰ ਨੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਅਤੇ ਉਭਰਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਮੁੜ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਮਾਰਕ ਕਾਰਨੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਵਿਚਾਰ ਖ਼ਾਸ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ—ਆਪਣੇ ਪੂਰਨਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ—ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਗਲੋਬਲ ਆਰਡਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਆਦਰ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਦਾਵੋਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੌਰਾਨ, ਕਾਰਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਰਗ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ “ਮਿਡਲ ਪਾਵਰਜ਼”। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਨੇ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਿੱਤੀ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਾਰਨੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀ: ਨਿਯਮ-ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੈ, ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ-ਪੂਰਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਵੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਉਸੇ ਗਲੋਬਲ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਘੱਟ ਸ਼ੋਰ ਵਾਲੀ ਪਰ ਉਤਨੀ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਿਆਨਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਆਰਥਿਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਪਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਝੌਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੁਲ੍ਹੇਪਣ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਪੂੰਜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਅਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਅਸਥਿਰ ਵਹਾਅ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਤੰਭ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪਹੁੰਚਾਂ—ਕਾਰਨੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਦੀ ਹਕੀਕਤੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ—ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਧਰਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੀ ਦੀ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਊਰਜਾ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਗ੍ਰ ਆਰਥਿਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਮਝੌਤੇ (CEPA) ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਢਾਂਚਾਬੱਧ ਭਾਰਤ-ਕੈਨੇਡਾ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ—ਊਰਜਾ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗਾ, ਸਪਲਾਈ ਚੇਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਬਣਾਏਗਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗਾ।
ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਵਾਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹਨ, ਗਲੋਬਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਭਲੀਭਾਂਤੀ ਵਾਕਿਫ਼ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ, ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਯਮ-ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਭ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।
ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਦਬਦਬੇ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ, ਭਰੋਸਾ ਮੁੜ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜ਼ੀਰੋ-ਸਮ ਸੋਚ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਕਾਰਨੀ ਇਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ—ਚੁੱਪਚਾਪ ਨਵੇਂ ਗਲੋਬਲ ਆਰਡਰ ਦੇ ਖਾਕੇ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
-
ਲਵਲੀਨ ਗਿੱਲ, ਬੈਰਿਸਟਰ ਅਤੇ ਸੋਲਿਸਿਟਰ Surrey, Canada
....
...
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.