ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀਆਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀਆਂ ਸਭ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਲੱਖ ਲੱਖ ਵਧਾਈਆਂ
ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਸੁਮੇਲ- ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ-ਡਾ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਟਾਂਡਾ
ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਜਗਤ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਯੋਧੇ ਹੋਏ ਹਨ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਕਿਲੇ ਫ਼ਤਿਹ ਕੀਤੇ ਤੇ ਤਾਜ਼ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ।
ਪਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਹ ਅਦੁੱਤੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁਕਣ ਵਾਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਧਾਪੁਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੇਵਲ ਰਣਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ — ਇਕ ਆਤਮਿਕ ਫਿਲੋਸਫੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਆਧਾਰ ਸੀ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਨਿਰਭਉ ਤੇ ਨਿਰਵੈਰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਾਰ੍ਵਭੌਮਿਕ ਮਨੁੱਖਤਾ।
ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਦਾ ਆਧਾਰ — ਆਤਮਿਕਤਾ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਸਗੋਂ ਅਧਰਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਉਹ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਹੋਵੇ, ਆਖ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭਉਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਜਦ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ
"ਜਿਨ੍ਹ ਕੇ ਕੋਊ ਨਾਹੀ ਬੈਰੀ, ਮਾਨ ਮੋਹ ਬਿਸਰਤ ਤਰੈ" “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਕੋਊ ਨਾਹੀ ਬੈਰੀ,”
ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਸਾਰ ਸਿੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰਬੰਸ ਦਾਨ — ਤਿਆਗ ਦੀ ਸ਼ਿਖਰ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪੱਖ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰਬੰਸ ਦਾਨ ਹੈ। ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਧਾਰਨ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੀੜ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਿਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਲਕਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਕੌਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਲਜੁਗ ਦੇ ਥੱਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ — ਖਾਲਸਾ ਬਣਾਉਣ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।
ਸਹਿਤਕ ਦਰਸ਼ਨ — ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਬਲ
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਰਚੇ ਬਾਣੀ-ਗ੍ਰੰਥ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਾਪ ਸਾਹਿਬ, ਅਕਾਲ ਉਸਤਤ, ਅਤੇ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦਕਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਤਮਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਬੋਧ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਬਦੀ ਸ਼ੋਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਾਪ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਨਾਮ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹਸਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ।ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਜਾਲਮੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਡਰ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ — ਇਕ ਕਾਵਿ ਜੋ ਇਕ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਨਿਆਇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਗੱਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਫਿਲੋਸਫੀਕਲ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਅਦਵੈਤਿਕਤਾ (oneness) ਤੇ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਜਾਂ ਰਹੀਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ “ਜੋ ਸਭ ਮਹਿ ਜੋਤਿ ਸਮਾਣੀ” ਹਸਤੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵੰਡਣ ਦੀ ਥਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਿਲੋਸਫੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ —
“ਸੱਚ, ਸਾਹਸ ਤੇ ਸਾਹਸਿਕਤਾ”।
ਇਹ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਬਲਕਿ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸਿੰਘ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਯੋਧੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨੇਤਾ ਵਿੱਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ਤਾ।
ਉਹ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ — ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹਾਕਮ ਦੇਖੇ, ਬਹੁਤ ਕਵੀ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵੀ, ਪਰ ਜਿਸ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਇੱਕਸਾਰ ਹੋਏ — ਉਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੀ ਹਨ।
ਸੰਪਰਕ +61 412 913 021
-
ਡਾ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਟਾਂਡਾ , writer
drtanda193@gmail.com
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.