ਹਾਕੀ ਦੀ ‘ਗੋਲਡਨ ਗਰਲ’ ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਰਾਏ: ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਟਿੱਕ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਿਆ
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾਮ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬੇ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੈ ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਰਾਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਹਾਕੀ ਦੁਨੀਆ ਪਿਆਰ ਨਾਲ "ਹਾਕੀ ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਗਰਲ" ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖਿਡਾਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਮਹਿਲਾ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸੁਰਖੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ, ਨਾ ਹੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਟਿੱਕ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
3 ਜੂਨ 1965 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਫਾਜ਼ਲਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੀ ਲਗਨ ਸੀ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਲਈ।
ਸਾਲ 1982 ਦਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰਣ ਬਣੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਮਲਾਵਰ ਖੇਡ, ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਅਦਭੁੱਤ ਸਮਰੱਥਾ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਿਤਾਰਾ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਪਰ ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਦੀ ਅਸਲ ਚਮਕ 1982 ਦੀਆਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਟੀਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੀ। ਉਹ ਟੀਮ ਦੀ ਟਾਪ ਸਕੋਰਰ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਲਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਰਣਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਗੋਲਡਨ ਗਰਲ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰਣ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ—1982, 1986, 1990 ਅਤੇ 1994—ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਚਾਰ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅੰਕੜਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਸਿਖਰਲੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਵੱਡੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਖਿਡਾਰਣ ਵਜੋਂ ਉਹ ਜਿੰਨੀ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ, ਇੱਕ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਬੈਸਟ ਸਪੋਰਟਸ ਗਰਲ","best sports women award" ਅਤੇ "ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਐਵਾਰਡ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋੱਚ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।
ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਹਾਕੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੈਨਲਟੀ ਕਾਰਨਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ 1980 ਦੀਆਂ ਮਾਸਕੋ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਹਾਰਦਿਕ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਫੁੱਫੜ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸੰਨਿਆਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਨੇ ਹਾਕੀ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਨੇਜਰ, ਚੋਣਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹੀਆਂ।
ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਖ਼ਾਸ ਪਛਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਬਾਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਮਾਮਲਾ ਖੇਡ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ।
ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਰ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣਾ ਟੀਚਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਬੀਰ ਕੌਰ ਰਾਏ ਦਾ ਨਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੋਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵੀ ਰੱਖੀ।
ਹਾਕੀ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਦਿਲੋਂ ਮੁਬਾਰਕਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।
-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ, ਲੇਖਕ
bhangoo1164@gmail.com
9815752449
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.