ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਗੁਰਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ; ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਤੋਂ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਐਸਟ੍ਰੋਟਰਫ ਤੱਕ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਫ਼ਰ
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਮਿੱਟੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਜਿਹੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ, ਤਲਵਾਰ ਜਾਂ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਮਿਡਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੁਰਤੀ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਛੱਕੇ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤੇ—ਉਹ ਨਾਂ ਹੈ ਗੁਰਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ। ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਧੂੜ ਭਰੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਐਸਟ੍ਰੋਟਰਫ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਅਗਸਤ 1988 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਕੀ ਦੀ ਨਰਸਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਵੱਡੇ ਸਪਾਂਸਰਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਾਕੀ ਸਟਿੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਤਮੰਨਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੱਲਾਂਵਾਲਾ ਖ਼ਾਸ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਖੇਡ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਨਾਮਵਰ ਸੁਰਜੀਤ ਹਾਕੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਗੁਰਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੇਡ ਸ਼ੈਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਹਾਕੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰੱਖਿਆ (defense) ਅਤੇ ਹਮਲੇ (attack) ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ 'ਇੰਜਣ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚੀਤੇ ਵਰਗੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਸਟੀਕ ਲੰਬੇ ਪਾਸ ਅਤੇ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਟਰੋਲ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦਾ ਸਟੈਮਿਨਾ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰੇ 70 ਮਿੰਟ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ) ਬਿਨਾਂ ਥੱਕੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਦੌੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ 2006 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋਹਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਗੁਰਬਾਜ਼ ਵਰਗੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਫੂਕੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜੂਨੀਅਰ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਜੂਨੀਅਰ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਭਾਰਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਇਆ। ਇਹ ਜਿੱਤ ਗੁਰਬਾਜ਼ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਗੁਰਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡੇ। ਉਸ ਨੇ 2012 ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ, 2010 ਅਤੇ 2014 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਦਾ ਜਾਦੂ ਦਿਖਾਇਆ। 2014 ਦੀਆਂ ਇੰਚੀਓਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਿਖਰ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 2016 ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਜ਼ ਦੀ ਫਿਟਨੈੱਸ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਖੇਡ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਹੋਈ। ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਸੀ, ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਨੀਲਾਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ 'ਤੇ ਮੋਹਰ ਸੀ।
ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੱਧਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 2015 ਵਿੱਚ, ਗੁਰਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਹੇਠ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਕਿਸੇ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੁਰਬਾਜ਼ ਨੇ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਯੋਧਾ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਬਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਜ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ (SP) ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵੱਕਾਰੀ 'ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਐਵਾਰਡ' ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ, ਸਰਗਰਮ ਹਾਕੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਪਾਇਰ ਵਜੋਂ ਹਾਕੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਉਸ ਦੌਰ ਦਾ ਚਾਨਣ-ਮੁਨਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਹਾਕੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਗੁਰਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਿਡਫੀਲਡ ਵਾਰੀਅਰ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ੂਨ-ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਤਿਰੰਗੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ।
-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ, ਲੇਖਕ
bhangoo1164@gmail.com
9815752449
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.