ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਾਟ: ਕਿਵੇਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਬਣੀ ਕਰੋੜਾਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵੀ ਜਜ਼ਬੇ, ਹੌਸਲੇ ਅਤੇ ਅਡਿੱਗ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਾਟ ਦਾ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਇਸ ਧੀ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਦ੍ਰ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਚਿਆ ਇਤਿਹਾਸ...ਬਚਪਨ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਪੈਰ
ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਾਟ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿਤਾਰੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਾਇਆ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਖੇਡਣ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਵਿਨੇਸ਼ ਨੇ ਉਹ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ ਜਿਸ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡਰਦੇ ਸਨ।
ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਮਹਿਲਾ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ (Commonwealth Games) ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮੇ, ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ (Asian Games) ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ, ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਾਟ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬਣੀ ਜਿਸ ਨੇ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ (Gold Medal) ਜਿੱਤ ਕੇ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ।
ਸੱਟਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ
ਵਿਨੇਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਅਦਭੁੱਤ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 2016 ਦੇ ਰਿਓ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਡਲ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਪਰ ਵਿਨੇਸ਼ ਨੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਲੰਬੇ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੁੜ ਮੈਟ 'ਤੇ ਪਰਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੀ।
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਾਟ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਡਾਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਵੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਮਹਿਲਾ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ, ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਡਟੀ ਰਹੀ।
ਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ 2024: ਜਦੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਦਿਲ ਟੁੱਟੇ
2024 ਦੇ ਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਾਟ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਦੀ ਆਸ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਫਾਈਨਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਜ਼ਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਅਯੋਗ (Disqualified) ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਲ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਨੇਸ਼ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਦੁਖਦਾਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਖਿਡਾਰਨ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਮ 'ਤੇ ਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਤਮਗੇ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਖੇਡ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਾਂ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਚਰਚਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ।
ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹੇਗੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ
ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਾਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਹਾਰ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਕਦੇ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਵਾਰ ਡਿੱਗ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲੱਖਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਅੱਜ ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਾਟ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਹਿਲਵਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਘਰਸ਼, ਹਿੰਮਤ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਲੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਗਮਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੈਟ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਜਾਂ ਨਾ ਆਉਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ।
-
ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਭੰਗੂ, ਲੇਖਕ
bhangoo1164@gmail.com
9815752449
Disclaimer : The opinions expressed within this article are the personal opinions of the writer/author. The facts and opinions appearing in the article do not reflect the views of Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media. Babushahi.com or Tirchhi Nazar Media does not assume any responsibility or liability for the same.