ਕੀ ਨਾਸਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਖੋਜ਼: ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਧੁਨੀ (Sound frequency) ਅਤੇ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ Deep Relaxation ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
-ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਹਰ ਵੇਲੇ ਬਿਜਲਈ ਤਰੰਗਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
-ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-
ਔਕਲੈਂਡ, 10 ਜਨਵਰੀ 2026:-ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਅਕਸਰ ਇਹ ਅਫਵਾਹ ਫੈਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਸਾ ਆਪਣੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਸੱਚਾਈ: ਨਾਸਾ ਨੇ ਇਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਖੁਦ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਾਪੀ ਖੋਜ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਗਈ।
ਪਰ, ਕਈ ਸਿੱਖ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋ ਵੱਡੇ ਸਾਇੰਸ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪਾਨੀ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧ), ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਲਪਨਾ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਬਾਰੇ ਰਾਏ
ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ 500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਬਾਰੇ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਅੱਜ ਲੱਭੀਆਂ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ: ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਮੰਨਦੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ:
‘‘ਪਾਤਾਲਾ ਪਾਤਾਲ ਲਖ ਆਗਾਸਾ ਆਗਾਸ ॥’’ (ਲੱਖਾਂ ਪਾਤਾਲ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਨ।) ਅੱਜ ਨਾਸਾ ਦੀਆਂ ਟੈਲੀਸਕੋਪਾਂ (ਜਿਵੇਂ Hubble) ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਅਰਬਾਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਮੰਡਲ ਹਨ।
Big Bang ਅਤੇ Void (ਸੁੰਨ ਸਮਾਧ): ਵਿਗਿਆਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਇੱਕ ਧਮਾਕੇ (Big Bang) ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ:
ਅਰਬਦ ਨਰਬਦ ਧੁੰਧੂਕਾਰਾ ॥ ਧਰਣਿ ਨ ਗਗਨਾ ਹੁਕਮੁ ਅਪਾਰਾ ॥ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਧੁੰਦ ਸੀ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ Primordial State ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ’ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ
ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਧੁਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ (Sound Frequencies) ’ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ:
ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ (Psychology): PubMed ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਡੀਕਲ ਜਰਨਲਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ Dr. H.S. Virk ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ) ਜੋ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ’1lpha Waves’ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਤਣਾਅ (Stress) ਅਤੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Sound Frequencies: ਕਈ ਖੋਜਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ‘ਸਤਿਨਾਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ’ ਜਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਈਬ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੌਲੀਕਿਊਲਸ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੈੱਲਾਂ ’ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ (Positive) ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿੱਟਾ: ਭਾਵੇਂ ਨਾਸਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਪਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ Cosmology (ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਜੋਕੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮਾਤਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਵਿਗਿਆਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ (Dr. H.S. Virk) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ (Physicist) ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ) ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੋਢੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਤਰੰਗਾਂ (Alpha Waves)
ਡਾ. ਵਿਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:
ਅਲਫ਼ ਤਰੰਗਾ (Alpha Waves) ਕੀ ਹਨ? ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਹਰ ਵੇਲੇ ਬਿਜਲਈ ਤਰੰਗਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਅਲਫ਼ਾ ਤਰੰਗਾਂ’ 8-13 Hz) ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਇਕਾਗਰ ਅਤੇ ਤਣਾਅ-ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਖੋਜ ਦਾ ਸਿੱਟਾ: ਡਾ. ਵਿਰਕ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਧੁਨੀ (Sound frequency) ਅਤੇ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ Deep Relaxation ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਅਲਫ਼ਾ ਵੇਵਜ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁੱਸਾ, ਚਿੰਤਾ (Anxiety) ਅਤੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਘਟਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸੰਗੀਤਕ ਉਪਚਾਰ (Music Therapy): ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ‘ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਥੈਰੇਪੀ’ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਰੀ-ਸੈੱਟ (Reset) ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਨੇ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਅਜੋਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:
Scientific Vision in Sri Guru Granth Sahib: ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ (ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਕੁਦਰਤ, ਅਤੇ ਊਰਜਾ) ਆਧੁਨਿਕ ਕੋਸਮੋਲੋਜੀ (Cosmology) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
Interfaith Dialogue: ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਰਸਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕੋ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੇ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਕੁਆਂਟਮ ਫਿਜ਼ਿਕਸ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਤੁਕ ‘ਸਭ ਮਹਿ ਜੋਤਿ ਜੋਤਿ ਹੈ ਸੋਇ’ ਨੂੰ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਇੱਕੋ ਊਰਜਾ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ
(Scientific Validation)
ਭਾਵੇਂ ‘PubMed’ ਵਰਗੇ ਜਰਨਲਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੋਜਾਂ "Meditation" ਜਾਂ "Music Therapy" ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਡਾ. ਵਿਰਕ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ `Sikh Psychotherapy’ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੇਵਲ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਹ `Sound Science” (ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ) ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੀਭ ਦੇ ਤਾਲੂ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਊਰਜਾ ਕੇਂਦਰ (3hakras) ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਟਾ: ਡਾ. ਹ.ਸ. ਵਿਰਕ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਧਰਮ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੀਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
-ਅਲਫ਼ਾ ਵੇਵਜ਼ ਕੀ ਹਨ?
ਅਲਫ਼ਾ ਵੇਵਜ਼ (Alpha Waves) ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਜਲਈ ਤਰੰਗਾਂ (5lectrical 9mpulses) ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਰਬਾਂ ਨਿਊਰੋਨਸ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ’ਲਹਿਰਾਂ’ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ:
ਇਹ ਕਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?
-ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਦੇ ਹੋ।
-ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਡੂੰਘਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਜਾਂ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ (ਸਿਮਰਨ) ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।
-ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਬਹੁਤ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ।
ਅਲਫ਼ਾ ਵੇਵਜ਼ ਦੀ ਰੇਂਜ (Frequency)
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਰੀਕੁਐਂਸੀ 8 ਤੋਂ AB Hertz (Hz) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ‘ਬੀਟਾ ਵੇਵਜ਼’ (ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਕੰਮ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ’ਡੇਲਟਾ ਵੇਵਜ਼’ (ਜੋ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਲਫ਼ਾ ਵੇਵਜ਼ ਦੇ ਫਾਇਦੇ
ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਅਲਫ਼ਾ ਸਟੇਟ (1lpha State) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਫਾਇਦੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ:
ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਕਮੀ: ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੋਰਟੀਸੋਲ (Cortisol - stress hormone) ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ (Creativity): ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਸੋਚ ਅਕਸਰ ਇਸੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ: ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ: ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ (Anxiety) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਸਥਿਰਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਅਲਫ਼ਾ ਵੇਵਜ਼ ਦਾ ਸਬੰਧ
ਡਾ. ਹ.ਸ. ਵਿਰਕ ਵਰਗੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਰਾਗ ਅਤੇ ’ਸ਼ਬਦ’ ਦੀ ਧੁਨੀ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਅਲਫ਼ਾ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਦ (Sound): ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ (ਬੀਟਾ) ਹੌਲੀ ਹੋ ਕੇ ਅਲਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਕਤਾ: ਇਸੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਇਕਾਗਰਤਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।