ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਆਮਦ:
ਕਮਾਲ ਦੇ ਬੰਦੇ-ਕੌਣ ਸੀ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ?
ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ 17 ਦਸੰਬਰ 1769 ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ
-ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਜੇਮਜ਼ ਕੁੱਕ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਯਾਤਰਾ ’ਤੇ ਸੀ
-ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-
ਔਕਲੈਂਡ, 10 ਜਨਵਰੀ 2026:-ਇਹ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਅਧਿਆਏ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ (Aotearoa) ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਪਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜੇਮਜ਼ ਕੁੱਕ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰਾ ’ਤੇ ਸੀ। ਇਹ ਤਰੀਕ ਸੀ 17 ਦਸੰਬਰ 1769 ਦਿਨ ਸੀ ਮੰਗਲਵਾਰ।
‘ਸੇਂਟ ਜੀਨ ਬੈਪਟਿਸਟ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜ਼ਹਾਜ’ (Saint Jean Baptiste) ਦੀ ਯਾਤਰਾ
‘ਸੇਂਟ ਜੀਨ ਬੈਪਟਿਸਟ’ ਇੱਕ 650 ਟਨ ਦਾ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਖੋਜੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਕਮਾਨ ਜੀਨ-ਫਰੈਂਕੋਇਸ-ਮੈਰੀ ਡੀ ਸਰਵਿਲ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਖਰਚਾ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਰਤ, ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ (Pondicherry) ਦੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ 2 ਜੂਨ 1769 ਨੂੰ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 11550 ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ: ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ’ਤੇ 172 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਮਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮੂਦ ਕਾਸਿਮ ਅਤੇ ਨਸਰੀਨ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਲਾਹ (ਲਸਕਰ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਤੋਂ ਇਸ ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ ’ਤੇ ਨਿਕਲੇ ਸਨ।
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚਣਾ: ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਅਮਲਾ ’ਸਕਰਵੀ’ (Scurvy) ਨਾਮ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ 12 ਦਸੰਬਰ 1769 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਟਾਪੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
ਡਾਊਟਲੇਸ ਬੇਅ (Doubtless Bay): 17 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਉਹ ਡਾਊਟਲੇਸ ਬੇਅ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਮਲਾਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਮਾਓਰੀ (Ngati Kahu) ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਮਲਾਹ ਪਹਿਲੇ ਅਜਿਹੇ ਗੈਰ-ਯੂਰਪੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ।
ਲੈਂਡਮਾਰਕ: ਡਾਊਟਲੇਸ ਬੇਅ ਯਾਦਗਾਰ (Doubtless Bay Memorial) ਉਸ ਥਾਂ ’ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਰੁਕਿਆ ਸੀ, ਅੱਜ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ 1769 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਜਹਾਜ਼ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਉੱਤਰੀ ਟਾਪੂ ਦੇ ਵਾ੍ਹਟੂਵੀਹੀ ਨਾਮਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਨਜ਼ਾਰਾ ਜੋ ਮਹਿਮੂਦ ਕਾਸਿਮ ਅਤੇ ਨਸਰੀਨ ਨੇ 250 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ।
ਕੁੱਕ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ: ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਜੇਮਜ਼ ਕੁੱਕ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਡੀ ਸਰਵਿਲ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੀ। 16 ਦਸੰਬਰ 1769 ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ (ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਸਨ, ਪਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕੇ।
ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਪਰਕ: ਮਹਿਮੂਦ ਕਾਸਿਮ ਅਤੇ ਨਸਰੀਨ ਦਾ ਆਉਣਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕੜੀ ਹੈ।
ਡੀ ਸਰਵਿਲ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਰੋਕੂ ਕੁੰਡੇ ਜਾਂ ਲੰਗਰ (1nchors): ਦਸੰਬਰ 1769 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲੋਹੇ ਦੇ ਲੰਗਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਗਏ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਭ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯੂਰਪੀ/ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਚਰਚਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਆਪ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਸਨ।
ਕਿੱਥੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਜ਼ਹਾਜ ਰੋਕੂ ਕੁੰਡੇ ਜਾਂ ਲੰਗਰ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਦੇ ਟੀ ਪਾਪਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ (Te Papa Museum) ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਾਇਟਾਇਆ (Kaitaia) ਦੇ ਟੀ-ਆਹੂ ਅਜਾਇਬ ਘਰ (Te Ahu Museum) ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਕੁੰਡੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੋਤਾਖੋਰ ਕੈਲੀ ਟਾਰਲਟਨ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਲਏ ਸਨ।
ਮਹਿਮੂਦ ਕਾਸਿਮ ਅਤੇ ਨਸਰੀਨ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਲਸਕਰ’ (Lascars) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਲਾਹਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਸੀ।
ਕੰਮ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ: ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਮਲਾਹ ਬਿਮਾਰ ਸਨ। ਮਹਿਮੂਦ ਅਤੇ ਨਸਰੀਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਜੰਗਲੀ ਸਾਗ (wild greens) ਅਤੇ ਸੈਲਰੀ (celery) ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ (Ngati Kahu) ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ
ਦਸੰਬਰ 1769 ਦੇ ਉਹ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ। ਮਾਓਰੀ ਕਬੀਲੇ Ngati Kahu ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਜਾਂ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਜਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ।
ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਜਦੋਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਲਾਹ ਕਿਨਾਰੇ ’ਤੇ ਉਤਰੇ, ਤਾਂ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰ ਹੋਇਆ। ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਂਝ: ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਲਾਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਜਿਹੀ ਨੇੜਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਤੋਹਫ਼ੇ: ਫਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੇ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸੂਰ (pigs) ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੁਰਗੀਆਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।
ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ (The Conflict)
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਤ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਰਿਹਾ:
ਕਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਗੁੰਮ ਹੋਣਾ: ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੌਰਾਨ, ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਿਸ਼ਤੀ (yawl) ਰੁੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ ’ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਡੀ ਸਰਵਿਲ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।
ਬਦਲਾ: ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਡੀ ਸਰਵਿਲ ਨੇ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਈ ਘਰਾਂ (Whare) ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ।
ਮੁਖੀ ਰੰਗੀਨੂਈ (Chief Ranginui) ਦੀ ਅਗਵਾ: ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੀ ਘਟਨਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਡੀ ਸਰਵਿਲ ਨੇ ਮਾਓਰੀ ਮੁਖੀ ਰੰਗੀਨੂਈ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ ’ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਲਿਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਸਕੇ।
ਮੌਤ: ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਰੰਗੀਨੂਈ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ‘ਸਕਰਵੀ’ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤ ਸਕਿਆ।