ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ : ਵਾਹ ਵਾਹ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਆਪੇ ਗੁਰੁ ਚੇਲਾ॥

‘‘ਇਤੁ ਮਾਰਗਿ ਪੈਰੁ ਧਰੀਜੈ॥ ਸਿਰੁ ਦੀਜੈ ਕਾਣਿ ਨ ਕੀਜੈ॥’’

-ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ

-ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-

ਔਕਲੈਂਡ, 11 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2026:-ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਦਿਵਸ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਾ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦਾਜ਼ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅੰਦਰ ਇਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਧਿਆਇ ਲਿਖਿਆ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਦਾ 327ਵਾਂ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੌਰਵਮਈ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ: ਜਬਰ ਵਿਰੁੱਧ ਬਿਗਲ
ਸੰਨ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਦਿਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜ਼ੁਲਮ, ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਦੌਰਾਨ ਸੀਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਰਜੀਵੜੇ ਨਿੱਤਰੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ‘ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ’ ਦੀ ਪਦਵੀ ਬਖਸ਼ੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਉਹਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਲਈ। ਇਸ ਅਦੁੱਤੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ’ਆਪੇ ਗੁਰ ਚੇਲਾ’ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੰਕਲਪ ਦੁਨੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ
‘ਖ਼ਾਲਸਾ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ—ਸ਼ੁੱਧ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਮਿਲਾਵਟ ਰਹਿਤ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਝੂਠ, ਬੇਈਮਾਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰੇਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਹਮਦਰਦ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਲਈ ਪੰਜ ਕਕਾਰੀ (ਕੇਸ, ਕੰਘਾ, ਕੜਾ, ਕਿਰਪਾਨ ਅਤੇ ਕਛਹਿਰਾ) ਰਹਿਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੱਕ-ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਦਾ ਮਾਣ ਬਣਨਾ ਹੈ।
ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ
ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਬਾਟੇ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਭੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ ਦਾ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਇਆ। ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ’ਸਿੰਘ’ ਅਤੇ ਬੀਬੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ’ਕੌਰ’ ਲਗਾ ਕੇ ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੋੜ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ‘ਚਿੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਜ਼’ ਤੁੜਵਾਏ।
ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਲਤਾੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਸ਼ੇਰ ਬਣ ਗਏ।
ਡਾ. ਜੇ. ਐਸ. ਗਰੇਵਾਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇਕਾਈ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ: ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ
ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਖ਼ਾਲਸਈ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੌਰਵਮਈ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ’ਤੇ ਖ਼ਾਲਸਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਝੁਲਾ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੌਮੀ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਸਾਜੇ ਗਏ ’ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ’ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੰਜ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੰਜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੋਨਿਆਂ ਤੋਂ ਸਨ, ਜੋ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣੇ।
1. ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਸੁਧਾ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਈ ਦਿਆਲੀ ਜੀ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1661 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਲਗਭਗ 1677 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ 1708 ਈਸਵੀ (1765 ਬਿਕ੍ਰਮੀ) ਨੂੰ ਅਬਚਲ ਨਗਰ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ।
2. ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਸੰਤ ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਈ ਸਭੋ ਜੀ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1666 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹਸਤਨਾਪੁਰ (ਮੇਰਠ, ਯੂ.ਪੀ.) ਵਿਖੇ ਜੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਵੀ 1708 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।
3. ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬੀਬੀ ਧੰਨੋ ਜੀ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1661 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਜਗਨਨਾਥਪੂਰੀ (ਓਡੀਸ਼ਾ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਝਿਉਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ 1705 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਕੇ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
4. ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1663 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਦਵਾਰਕਾ (ਗੁਜਰਾਤ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਤੀਰਥ ਚੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਬਾਈ ਜੀ ਸੀ। ਆਪ ਛੀਂਬਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਵੀ 1705 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
5. ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਗੁਰਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਅੰਕੰਮਾ ਜੀ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1662 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਿਦਰ (ਕਰਨਾਟਕ) ਵਿਖੇ ਨਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ 1705 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਈ।

ਕੀ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ?
ਜੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਪੰਜੇ ਮਹਾਨ ਗੁਰਸਿੱਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਸਨ:
ਪੁਰਾਣੇ ਸਬੰਧ: ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ’ਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਸਨ (ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ 1677, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ 1679, ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ 1678, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ 1681 ਅਤੇ ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ 1685 ਦੇ ਕਰੀਬ)।
ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ 1699 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜੰਗਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਭੰਗਾਣੀ ਅਤੇ ਨਾਦੌਣ ਦੀ ਜੰਗ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਸਿਦਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ: 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜਾ ’ਸੀਸ ਭੇਟ’ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ’ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ’ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਬਖਸ਼ਿਆ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਰਹੇ।

Follow Babushahi Network Channel on WhatsApp