ਚਾਹ ਅਤੇ ਕੌਫੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ?- ਕੀ ਚਾਹ ਜਾਂ ਕੌਫੀ ਹੱਡੀਆਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹੈ?
-ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਵੰਡਣ ਦੇ ਕੈਂਪ ਲਾਏ
-ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-
ਔਕਲੈਂਡ, 10 ਜਨਵਰੀ 2026:-ਤਾਜ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ (ਦਸੰਬਰ 2025) ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਹ ਕੌਫੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੱਡੀਆਂ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਚਾਹ (Tea): ਖੋਜ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ‘ਕੈਟੇਚਿਨ’ (3atechins) ਵਰਗੇ ਐਂਟੀ-ਔਕਸੀਡੈਂਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਚਾਹ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਘਣਤਾ (Bone Mineral Density) ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਿਹਤਰ ਪਾਈ ਗਈ। ਕੈਟੇਚਿਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਫਿਨੋਲ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਆਕਸੀਡੈਂਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੌਦਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ‘ਫਲੇਵੋਨੋਇਡ’ (Flavonoids) ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਹ ਤੱਤ ਹਨ ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਫਾਇਦਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਹ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰੀਨ ਟੀ) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੌਫੀ (Coffee): ਮੱਧਮ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ (ਦਿਨ ਵਿੱਚ 2-3 ਕੱਪ) ਕੌਫੀ ਪੀਣਾ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੌਫੀ (ਦਿਨ ਵਿੱਚ 5 ਕੱਪ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੈਫੀਨ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਕੌਫੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ
ਚਾਹ ਅਤੇ ਕੌਫੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੂਲ ਪਦਾਰਥ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1. ਕੌਫੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ: ਕੌਫੀ 17ਵੀਂ ਸਦੀ (ਲਗਭਗ 1670) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਈ। ਇੱਕ ਸੂਫੀ ਸੰਤ, ਬਾਬਾ ਬੁਦਾਨ, ਮੱਕਾ ਤੋਂ ਪਰਤਦੇ ਸਮੇਂ ਯਮਨ ਤੋਂ ਕੌਫੀ ਦੇ 7 ਬੀਜ ਲੁਕਾ ਕੇ ਲਿਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ (ਚਿਕਮਗਲੂਰ) ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜਿਆ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੌਫੀ ਦਾ ਚਲਣ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਵਧਿਆ।
2. ਚਾਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ: ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੰਗਲੀ ਚਾਹ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 1830-1840 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾ ਵਪਾਰਕ ਬਾਗ 1837 ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਾਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੋਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਵੰਡਣ ਦੇ ਕੈਂਪ ਵੀ ਲਗਾਏ ਸਨ।
ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਾਹ/ਕੌਫੀ ਦਾ ਸਬੰਧ
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਹਨ:
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਾਂ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚਾਹ ਜਾਂ ਕੌਫੀ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੁੱਧ, ਲੱਸੀ ਜਾਂ ਹਰਬਲ ਕਾੜ੍ਹੇ ਪੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ: ਸਿੱਖ ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਚਾਹ ਦਾ ਲੰਗਰ’ ਵਜੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਹੋ ਗਈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ: ਕਈ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਚਾਹ/ਕੌਫੀ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਫੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਲਕਾ ‘ਨਸ਼ਾ’ ਜਾਂ ਉਤੇਜਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵੀ ਚਾਹ ਅਤੇ ਕੌਫੀ ਦਾ ਸੇਵਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ/ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਟਾ: ਹੱਡੀਆਂ ਲਈ ਚਾਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੇਵਨ ਸਿਹਤ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਕੁਦਰਤੀ ਨੁਸਖ਼ੇ
ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਰਦਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਨੁਸਖ਼ੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਨੁਸਖ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਲਈ ਚਾਹ ਜਾਂ ਕੌਫੀ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹਨ:
ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਨੁਸਖ਼ੇ
1. ਚਿੱਟੇ ਤਿਲ (White Sesame Seeds)
ਤਿਲ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਚਮਚ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲਾਸ ਦੁੱਧ ਜਿੰਨਾ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਲਈਏ: ਹਲਕੇ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਤਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਦ, ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇੱਕ ਚਮਚ ਚਬਾ ਕੇ ਖਾਓ।
2. ਮਖਾਣੇ (Fox Nuts)
ਮਖਾਣੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਘਣਤਾ (Density) ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਵੇਂ ਲਈਏ: ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਵਿੱਚ ਮਖਾਣੇ ਭੁੰਨ ਕੇ ਸਨੈਕਸ ਵਜੋਂ ਖਾਓ।
3. ਰਾਗੀ (Ragi/Finger Millet)
ਰਾਗੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਨਾਜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੋਟੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਕਿਵੇਂ ਲਈਏ: ਰਾਗੀ ਦਾ ਆਟਾ ਕਣਕ ਦੇ ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰੋਟੀ ਬਣਾਓ ਜਾਂ ਰਾਗੀ ਦੀ ਕੜਛੀ (Porridge) ਬਣਾ ਕੇ ਪੀਓ।
4. ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਅਤੇ ਗੂੰਦ ਦੇ ਲੱਡੂ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ’ਗੂੰਦ’ ਦੇ ਲੱਡੂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਬਹੁਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੈ। ’ਕਿੱਕਰ ਦੀ ਗੂੰਦ’ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਲੁਬਰੀਕੇਸ਼ਨ (ਗਰੀਸ) ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਲਈਏ: ਗੂੰਦ, ਬਦਾਮ, ਅਖਰੋਟ ਅਤੇ ਅਲਸੀ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੱਡੂ ਬਣਾ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇੱਕ ਖਾਓ।
5. ਚੂਨਾ (Edible Lime) - ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਨੁਸਖ਼ਾ
ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿੰਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਚੂਨਾ (ਜੋ ਪਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਲਈਏ: ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿੰਨਾ ਚੂਨਾ ਦਹੀਂ, ਲੱਸੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਓ। (ਨੋਟ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਥਰੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ)।
ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲਾਂ
ਧੁੱਪ (Vitamin D): ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਖਾ ਲਓ, ਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ-ਡੀ (Vitamin D) ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਜਜ਼ਬ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ 15-20 ਮਿੰਟ ਸਵੇਰ ਦੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਬੈਠੋ।
ਦੇਸੀ ਘਿਓ: ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਜ਼ਰੂਰ ਖਾਓ।