ਕੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟ? ਪੋਲੀਮਰ ਕਰੰਸੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ੁਲਾਸਾ
ਬਾਬੂਸ਼ਾਹੀ ਬਿਊਰੋ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 5 ਜੂਨ, 2026
ਭਾਰਤੀ ਕਰੰਸੀ ਯਾਨੀ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੋਲੀਮਰ ਯਾਨੀ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਲਾਸਟਿਕ-ਅਧਾਰਤ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ (Monetary Policy) ਦੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਵਰਨਰ ਸੰਜੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਖੁਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਫਿਲਹਾਲ ਆਪਣੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਇਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਲਾਭਾਂ ਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੋਲੀਮਰ ਤੋਂ ਬਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ, ਨਮੀ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਰਸਾਤ ਜਾਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਰਾਬ ਜਾਂ ਗਿੱਲੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਦਗੀ ਵੀ ਘੱਟ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਬੇਹੱਦ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੋਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੀਚਰਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਅਣਵਰਤੀ ਕਰੰਸੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਫਰੋਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸ 'ਤੇ ਯੋਜਨਾ ਬਣੀ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਪੰਜ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਿਰਾਂ—ਕੋਚੀ, ਮੈਸੂਰ, ਜੈਪੁਰ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ—ਵਿੱਚ ਟਰਾਇਲ ਵਜੋਂ 10 ਰੁਪਏ ਦੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਪੋਲੀਮਰ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਸੰਬੰਧੀ ਦਿੱਕਤਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਟਾਲਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵਾਰ ਰੈਪੋ ਰੇਟ (Repo Rate) ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 5.25 ਫੀਸਦੀ 'ਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੌਜੂਦਾ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੇ ਚਾਲੂ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਰ (GDP Growth) ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ 6.6 ਫੀਸਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪ੍ਰਚੂਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ (Retail Inflation) ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 5.1 ਫੀਸਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
- Download Babushahi App
-
-
