ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ਤੱਕ! ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ‘ਵੇਤਾਂਗੀ ਦਿਵਸ’
ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ‘ਵੇਤਾਂਗੀ ਦਿਵਸ’ - ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਕੀ ਹੈ ਵੇਤਾਂਗੀ ਦਿਵਸ?
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ- ਔਕਲੈਂਡ, 05 ਫਰਵਰੀ 2026: 6 ਫਰਵਰੀ 1840 ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ‘ਬੇਅ ਆਫ ਆਈਲੈਂਡਜ਼’ (Bay of Islands) ਵਿੱਚ ਵੇਤਾਂਗੀ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵੇਤਾਂਗੀ ਦੀ ਸੰਧੀ’ (Treaty of Waitangi) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਧੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਤਾਜ (British Crown) ਅਤੇ ਮਾਓਰੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
-
1830 ਦਾ ਦਹਾਕਾ: ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਾਓਰੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਗਈ।
-
6 ਫਰਵਰੀ 1840 – ਸੰਧੀ ’ਤੇ ਦਸਤਖਤ: ਜੇਮਸ ਬੱਸਬੀ ਦੇ ਘਰ (ਵੇਤਾਂਗੀ) ਵਿਖੇ ‘ਤੇ ਤੀਰੀਤੀ ਓ ਵੇਤਾਂਗੀ’ (Te Tiriti o Waitangi) ’ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਤਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 40 ਮਾਓਰੀ ਮੁਖੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ’ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।
-
1932 – ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਜ਼ਮੀਨ: ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਬਲੇਡਿਸਲੋ ਨੇ ਉਹ ਸਥਾਨ (Waitangi Treaty Grounds) ਖਰੀਦਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸੰਧੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰਕ ਬਣੇ।
-
1934 – ਪਹਿਲਾ ਜਸ਼ਨ: ਵੇਤਾਂਗੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਏ ਗਏ।
-
1960 – ਵੇਤਾਂਗੀ ਦਿਵਸ ਐਕਟ: ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ‘ਵੇਤਾਂਗੀ ਦਿਵਸ ਐਕਟ 1960’ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ 6 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਛੁੱਟੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
-
1974 – ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਿਵਸ: ਲੇਬਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਡੇਅ (New Zealand Day) ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਛੁੱਟੀ (Public Holiday) ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
-
1976 – ਵਾਪਸੀ: ਸਰਕਾਰ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੁਬਾਰਾ ‘ਵੇਤਾਂਗੀ ਦਿਵਸ’ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
-
1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ - ਅੱਜ ਤੱਕ: ਵੇਤਾਂਗੀ ਦਿਵਸ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੁੱਟੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਮਾਓਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚਰਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਦਿਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ (ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ)
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸੰਧੀ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਸਨ: ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ। ਦੋਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸੰਪ੍ਰਭੂਤਾ’ (Sovereignty) ਅਤੇ ‘ਸ਼ਾਸਨ’ (Governance) ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ। ਅੱਜ, ‘ਵੇਤਾਂਗੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ’ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੋ ਕੱਲ੍ਹ, 6 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ‘ਵੇਤਾਂਗੀ ਦਿਵਸ’ ਮਨਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ? (2026 ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ)
ਇਸ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਵੇਤਾਂਗੀ ਦਿਵਸ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਵੀਕੈਂਡ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਹੋਣਗੇ।
-
ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਫੰਡਿੰਗ: ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ 29 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾ ਸਕਣ।
-
ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਹੈਮਿਲਟਨ: ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ‘ਵੇਤਾਂਗੀ ਪਾਰਕ’ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫੈਸਟੀਵਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੈਮਿਲਟਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੇਤਾਂਗੀ ਦਿਵਸ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਓਰੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਗਹਿਰਾ ਸਬੰਧ ਹੈ:
-
ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਂਝ: ਵੇਤਾਂਗੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪ੍ਰਵਾਸੀ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ।
-
ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ: ਇਸ ਵਾਰ ਹੈਮਿਲਟਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵੇਤਾਂਗੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ 'Desi Rhythms' ਨਾਮਕ ਗਰੁੱਪ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੁਣ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
-
ਸਾਂਝਾ ਇਤਿਹਾਸ: ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉੱਥੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੇ ਇਸ ‘ਸੰਧੀ’ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।
ਵੇਤਾਂਗੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੇ 4 ਆਰਟੀਕਲ (ਲੇਖ)
ਵੇਤਾਂਗੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 3 ਆਰਟੀਕਲ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚੌਥਾ ਆਰਟੀਕਲ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ’ ਦਾ ਆਰਟੀਕਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
-
ਪਹਿਲਾ ਆਰਟੀਕਲ: ਸ਼ਾਸਨ (Governance/Kawanatanga)
-
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ: ਮਾਓਰੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ‘ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ’ (Sovereignty) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ।
-
ਮਾਓਰੀ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ: ਮਾਓਰੀਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ‘ਸ਼ਾਸਨ’ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਖੁਦ ਮਾਲਕ ਰਹਿਣਗੇ ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾਉਣਗੇ।
-
ਦੂਜਾ ਆਰਟੀਕਲ: ਮਾਲਕੀ (Chieftainship/Tino Rangatiratanga)
-
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਾਓਰੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚਣੀ ਚਾਹੁਣ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।
-
ਮਾਓਰੀ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓਰੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ (taonga) ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ‘ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ ਦੀ ਤਾਕਤ’ (Tino Rangatiratanga) ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
-
ਤੀਜਾ ਆਰਟੀਕਲ: ਬਰਾਬਰੀ (Equality) ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਣੀ ਨੇ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਸਨ।
-
ਚੌਥਾ ਆਰਟੀਕਲ: ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ (Religious Freedom) ਇਹ ਆਰਟੀਕਲ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ (ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਮਾਓਰੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ) ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਤਾ: ਸਾਰਾ ਵਿਵਾਦ ਅੱਜ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਆਰਟੀਕਲ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਫਰਕ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਮਾਓਰੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਖੁਦ ਰਹਿਣਗੇ ਜਦਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟੈਕਸਟ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ (Sovereignty) ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।