ਤਾਂ ਕਿ ਕਿਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਅਖਾਣ ਨਾ ਵਿਸਰ ਜਾਣ
ਊਠ ਨਾ ਕੁੱਦੇ, ਬੋਰਾ ਕੁੱਦੇ
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਸਿਆਲਾ-
ਔਕਲੈਂਡ, 24 ਮਈ, 2026:- ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਸਾਡੀ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਕੀਮਤੀ ਸਰਮਾਇਆ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ: ‘ਊਠ ਨਾ ਕੁੱਦੇ, ਬੋਰਾ ਕੁੱਦੇ।’
ਇਸ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉੱਛਲਣਾ-ਕੁੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (ਜਾਂ ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਸਲ ਤਾਕਤ, ਪੈਸਾ, ਸਿਆਣਪ ਜਾਂ ਰੁਤਬਾ ਹੈ), ਉਹ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਹੋਂਦ ਜਾਂ ਅਹਿਮੀਅਤ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਛਲ ਕੂਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ, ਵੱਡੇ ਵਡੇਰੇ ਜਾਂ ਸਿਆਣੇ ਬੰਦੇ ਤਾਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਪਣੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਣਜਾਣ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ/ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਚਲਾਕੀਆਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕਾਹਲੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਐਵੇਂ ਮੂਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁਕਵਾਂ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ: ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ, ਪਰ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਬੜੀ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਫੈਸਲਾ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 16 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਪੋਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਅਜੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਪਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ, ਉਹ ਆਈਫੋਨ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ’ਬਿਜ਼ਨਸ ਗੁਰੂ’ ਬਣਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਹੀ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਮੈਂਬਰ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ— ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੋਈ, ‘ਊਠ ਨਾ ਕੁੱਦੇ, ਬੋਰਾ ਕੁੱਦੇ!’ ਦਾਦਾ ਜੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨੇ ਪਰ ਨਿੱਕਾ ਪੋਤਾ ਹਵਾ ’ਚ ਉੱਡ ਰਿਹਾ।